نيما يوشيج

*********************************************************

جاده خاموش است

جاده خاموش ست، هر گوشه ای شب، هست در جنگل.
تیرگی صبح از پی اش تازان
رخنه ای بیهوده می جوید.
یک نفر پوشیده در کنجی
با رفیق اش قصه پوشیده می گوید.

بر در شهر آمد آخر کاروان ما زه راه دور -می گوید-
با لقای کاروان ما، چنان کارایش پاکیزه ای هر لحظه می آراست.
مردمان شهر را فریاد بر میخاست.

آنکه او این قصه اش در گوش، اما
خاسته افسرده وار از جا،
شهر را نام و نشان هر لحظه می جوید.
و به او افسرده می گوید:
«مثل این که سال ها بودم در آن شهر نهان مأوا»
مثل این که یک زمان در کوچه ای از کوچه های او
داشتم یاری موافق، شاد بودم با لقای او.

جاده خاموش ست، هر گوشه ای شب، هست در جنگل.
تیرگی صبح از پی اش تازان
رخنه می جوید.
یک نفر پوشیده بنشسته
با رفیق اش قصه پوشیده می گوید

سهراب سپهري

***************************************************

صدای پای آب

اهل کاشانم 
 روزگارم بد نیست
تکه نانی دارم خرده هوشی سر سوزن شوقی
مادری دارم بهتراز برگ درخت
 دوستانی بهتر از آب روان
 و خدایی که دراین نزدیکی است
لای این شب بوها پای آن کاج بلند
روی آگاهی آب روی قانون گیاه
 من مسلمانم
قبله ام یک گل سرخ
جانمازم چشمه مهرم نور
 دشت سجاده من
 من وضو با تپش پنجره ها می گیرم
 در نمازم جریان دارد ماه جریان دارد طیف
سنگ از پشت نمازم پیداست
 همه ذرات نمازم متبلور شده است
 من نمازم را وقتی می خوانم
که اذانش را باد گفته باشد سر گلدسته سرو
 من نمازم را پی تکبیره الاحرام علف می خوانم
پی قد قامت موج
 کعبه ام بر لب آب
 کعبه ام زیر اقاقی هاست
 کعبه ام مثل نسیم باغ به باغ می رود شهر به شهر
حجرالاسود من روشنی باغچه است
 اهل کاشانم
 پیشه ام نقاشی است
 گاه گاهی قفسی می سازم با رنگ می فروشم به شما
تا به آواز شقایق که در آن زندانی است
 دل تنهایی تان تازه شود
چه خیالی چه خیالی ... می دانم
پرده ام بی جان است
 خوب می دانم حوض نقاشی من بی ماهی است
 اهل کاشانم
نسبم شاید برسد
به گیاهی در هند به سفالینه ای از خک سیلک
نسبم شاید به زنی فاحشه در شهر بخارا برسد
 پدرم پشت دو بار آمدن چلچله ها پشت دو برف
پدرم پشت دو خوابیدن در مهتابی
 پدرم پشت زمانها مرده است
 پدرم وقتی مرد آسمان آبی بود
 مادرم بی خبر از خواب پرید خواهرم زیبا شد
 پدرم وقتی مرد پاسبان ها همه شاعر بودند
مرد بقال از من پرسید :‌ چند من خربزه می خواهی ؟
 من از او پرسیدم : دل خوش سیری چند ؟
پدرم نقاشی می کرد
تار هم می ساخت تار هم میزد
خط خوبی هم داشت
باغ ما در طرف سایه دانایی بود
باغ ما جای گره خوردن احساس و گیاه
باغ ما نقطه برخورد نگاه و قفس و ایینه بود
 باغ ما شاید قوسی از دایره سبز سعادت بود
میوه کال خدا را آن روز می جویدم در خواب
 آب بی فلسفه می خوردم
 توت بی دانش می چیدم
 تا اناری ترکی بر می داشت دست فواره خواهش می شد
تا چلویی می خواند سینه از ذوق شنیدن می سوخت
گاه تنهایی صورتش را به پس پنجره می چسبانید
 شوق می آمد دست در گردن حس می انداخت
فکر بازی می کرد
زندگی چیزی بود مثل یک بارش عید یک چنار پر سار
زندگی در آن وقت صفی از نور و عروسک بود
 یک بغل آزادی بود
زندگی در آن وقت حوض موسیقی بود
طفل پاورچین پاورچین دور شد کم کم در کوچه سنجاقک ها
 بار خود را بستم رفتم از شهر خیالات سبک بیرون دلم از غربت سنجاقک پر
 من به مهمانی دنیا رفتم
من به دشت اندوه
من به باغ عرفان
 من به ایوان چراغانی دانش رفتم
رفتم از پله مذهب بالا
 تا ته کوچه شک
 تا هوای خنک استغنا
تا شب خیس محبت رفتم
 من به دیدار کسی رفتم در آن سر عشق
 رفتم ‚ رفتم تا زن
 تا چراغ لذت
تا سکوت خواهش
تا صدای پر تنهایی
 چیزها دیدم در روی زمین
 کودکی دیدم ماه را بو می کرد
 قفسی بی در دیدم که در آن روشنی پرپر می زد
 نردبانی که از آن عشق می رفت به بام ملکوت
 من زنی را دیدم نور در هاون می کوبید
ظهر در سفره آنان نان بود سبزی بود دوری شبنم بود کاسه داغ محبت بود
 من گدایی دیدم در به در می رفت آواز چکاوک می خواست
و سپوری که به یک پوسته خربزه می برد نماز
بره ای را دیدم بادبادک می خورد
من الاغی دیدم ینجه را می فهمید
در چراگاه نصیحت گاوی دیدم سیر
شاعری دیدم هنگام خطاب به گل سوسن می گفت شما
من کتابی دیدم واژه هایش همه از جنس بلور
 کاغذی دیدم از جنس بهار
 موزه ای دیدم دور از سبزه
 مسجدی دور از آب
سر بالین فقیهی نومید کوزه ای دیدم لبریز سوال
قاطری دیدم بارش انشا
اشتری دیدم بارش سبد خالی پند و امثال
عارفی دیدم بارش تننا ها یا هو
 من قطاری دیدم روشنایی می برد
 من قطاری دیدم فقه می بردو چه سنگین می رفت
من قطاری دیدم که سیاست می برد و چه خالی می رفت
 من قطاری دیدم تخم نیلوفر و آواز قناری می برد
 و هواپیمایی که در آن اوج هزاران پایی
 خک از شیشه آن پیدا بود
ککل پوپک
 خال های پر پروانه
عکس غوکی در حوض
و عبور مگس از کوچه تنهایی
 خواهش روشن یک گنجشک وقتی از روی چناری به زمین می اید
و بلوغ خورشید
 و هم آغوشی زیبای عروسک با صبح
پله هایی که به گلخانه شهوت می رفت
پله های که به سردابه الکل می رفت
پله هایی که به قانون فساد گل سرخ
و به ادرک ریاضی حیات
 پله هایی که به بام اشراق
پله هایی که به سکوی تجلی می رفت
 مادرم آن پایین
استکان ها را در خاطره شط می شست
 شهر پیدا بود
 رویش هندسی سیمان ‚ آهن ‚ سنگ
سقف بی کفتر صدها اتوبوس
 گل فروشی گلهایش را می کرد حراج
در میان دو درخت گل یاس شاعری تابی می بست
 پسری سنگ به دیوار دبستان میزد
 کودکی هسته زردآلو را روی سجاده بیرنگ پدر تف می کرد
و بزی از خزر نقشه جغرافی آب می خورد
بنددرختی پیدا بود : سینه بندی بی تاب
چرخ یک گاری در حسرت واماندن اسب
اسب در حسرت خوابیدن گاری چی
 مردگاریچی در حسرت مرگ
عشق پیدا بود موج پیدا بود
برف پیدابود دوستی پیدا بود
 کلمه پیدا بود
 آب پیدا بود عکس اشیا در آب
 سایه گاه خنک یاخته ها در تف خون
 سمت مرطوب حیات
 شرق اندوه نهاد بشری
فصل ولگردی در کوچه زن
بوی تنهایی در کوچه فصل
 دست تابستان یک بادبزن پیدا بود
سفره دانه به گل
سفر پیچک این خانه به آن خانه
سفر ماه به حوض
فوران گل حسرت از خک
ریزش تک جوان ازدیوار
 بارش شبنم روی پل خواب
پرش شادی از خندق مرگ
 گذر حادثه از پشت کلام
جنگ یک روزنه با خواهش نور
 جنگ یک پله با پای بلند خورشید
جنگ تنهایی بایک آواز
جنگ زیبای گلابی ها با خالی یک زنبیل
جنگ خونین انار و دندان
 جنگ نازی ها با ساقه ناز
جنگ طوطی و فصاحت با هم
 جنگ پیشانی با سردی مهر
حمله کاشی مسجد به سجود
حمله باد به معراج حباب صابون
حمله لشکر پروانه به برنامه دفع آفات
 حمله دسته سنجاقک به صف کارگر لوله کشی
حمله هنگ سیاه قلم نی به حروف سربی
حمله واژه به فک شاعر
فتح یک قرن به دست یک شعر
فتح یک باغ به دست یک سار
فتح یک کوچه به دست دو سلام
فتح یک شهربه دست سه چهار اسب سوار چوبی
 فتح یک عید به دست دو عروسک یک توپ
 قتل یک جغجغه روی تشک بعد از ظهر
قتل یک قصه سر کوچه خواب
قتل یک غصه به دستور سرود
قتل مهتاب به فرمان نئون
قتل یک بید به دست دولت
قتل یک شاعر افسرده به دست گل یخ
همه ی روی زمین پیدا بود
نظم در کوچه یونان می رفت
 جغد در باغ معلق می خواند
 باد در گردنه خیبر بافه ای از خس تاریخ به خاور می راند
روی دریاچه آرام نگین قایقی گل می برد
در بنارس سر هر کوچه چراغی ابدی روشن بود
مردمان را دیدم
 شهر ها را دیدم
دشت ها را کوهها را دیدم
 آب را دیدم خک رادیدم
 نور و ظلمت را دیدم
 و گیاهان را در نور و گیاهان را در ظلمت دیدم
 جانور را در نور ‚ جانور را در ظلمت دیدم
و بشر را در نور و بشر را در ظلمت دیدم
اهل کاشانم اما
شهر من کاشان نیست
شهر من گم شده است
 من با تاب من با تب
 خانه ای در طرف دیگر شب ساخته ام
من دراین خانه به گم نامی نمنک علف نزدیکم
من صدای نفس باغچه را می شنوم
و صدای ظلمت را وقتی از برگی می ریزد
و صدای سرفه روشنی از پشت درخت
 عطسه آب از هر رخنه ی سنگ
 چک چک چلچله از سقف بهار
 و صدای صاف ‚ باز و بسته شدن پنجره تنهایی
و صدای پک ‚ پوست انداختن مبهم عشق
 مترکم شدن ذوق پریدن در بال
و ترک خوردن خودداری روح
 من صدای قدم خواهش را می شونم
 و صدای پای قانونی خون را در رگ
ضربان سحر چاه کبوترها
تپش قلب شب آدینه
جریان گل میخک در فکر
شیهه پک حقیقت از دور
 من صدای وزش ماده را می شنوم
 و صدای کفش ایمان را در کوچه شوق
 و صدای باران را روی پلک تر عشق
روی موسیقی غمنک بلوغ
روی اواز انارستان ها
و صدای متلاشی شدن شیشه شادی در شب
 پاره پاره شدن کاغذ زیبایی
 پر و خالی شدن کاسه غربت از باد
 من به آغاز زمین نزدیکم
نبض گل ها را می گیرم
 آشنا هستم با سرنوشت تر آب عادت سبز درخت
روح من در جهت تازه اشیا جاری است
روح من کم سال است
 روح من گاهی از شوق سرفه اش می گیرد
 روح من بیکاراست
قطره های باران را ‚ درز آجرها را می شمارد
 روح من گاهی مثل یک سنگ سر راه حقیقت دارد
من ندیدم دو صنوبر را با هم دشمن
 من ندیدم بیدی سایه اش را بفروشد به زمین
رایگان می بخشد نارون شاخه خود را به کلاغ
 هر کجا برگی هست شور من می شکفد
بوته خشخاشی شست و شو داده مرا در سیلان بودن
مثل بال حشره وزن سحر را میدانم
 مثل یک گلدان می دهم گوش به موسیقی روییدن
 مثل زنبیل پر از میوه تب تند رسیدن دارم
مثل یک میکده در مرز کسالت هستم
 مثل یک ساختمان لب دریا نگرانم به کشش های بلند ابدی
 تا بخواهی خورشید تا بخواهی پیوند تا بخواهی تکثیر
من به سیبی خشنودم
و به بوییدن یک بوته بابونه
 من به یک اینه یک بستگی پک قناعت دارم
 من نمی خندم اگر بادکنک می ترکد
و نمی خندم اگر فلسفه ای ماه را نصف می کند
من صدای پر بلدرچین را می شناسم
رنگ های شکم هوبره را اثر پای بز کوهی را
خوب می دانم ریواس کجا می روید
 سار کی می اید کبک کی می خواند باز کی می میرد
ماه در خواب بیابان چیست
 مرگ در ساقه خواهش
 و تمشک لذت زیر دندان هم آغوشی
زندگی رسم خوشایندی است
زندگی بال و پری دارد با وسعت مرگ
پرشی دارد اندازه عشق
 زندگی چیزی نیست که لب طاقچه عادت از یادمن و تو برود
زندگی جذبه دستی است که می چیند
زندگی نوبر انجیر سیاه در دهان گس تابستان است
زندگی بعد درخت است به چشم حشره
زندگی تجربه شب پره در تاریکی است
 زندگی حس غریبی است که یک مرغ مهاجر دارد
زندگی سوت قطاری است که درخواب پلی می پیچد
زندگی دیدن یک باغچه از شیشه مسدود هواپیماست
خبر رفتن موشک به فضا
لمس تنهایی ماه
فکر بوییدن گل در کره ای دیگر
زندگی شستن یک بشقاب است
 زندگی یافتن سکه دهشاهی در جوی خیابان است
زندگی مجذور اینه است
 زندگی گل به توان ابدیت
زندگی ضرب زمین در ضربان دل ما
زندگی هندسه ساده و یکسان نفسهاست
هر کجا هستم باشم
 آسمان مال من است
 پنجره فکر هوا عشق زیمن مال من است
 چه اهمیت دارد
 گاه اگر می رویند
قارچ های غربت ؟
 من نمی دانم که چرا می گویند : اسب حیوان نجیبی است کبوتر زیباست
 و چرا در قفس هیچ کسی کرکس نیست
 گل شبدر چه کم از لاله قرمز دارد
چشم ها را باید شست جور دیگر باید دید
واژه ها را باید شست
واژه باید خود باد ‚ واژه باید خود باران باشد
چترها را باید بست
 زیر باران باید رفت
فکر را خاطره را زیر باران باید برد
با همه مردم شهر زیر باران باید رفت
دوست را زیر باران باید برد
عشق را زیر باران باید جست
 زیر باران باید با زن خوابید
زیر باران باید بازی کرد
زیر باران باید چیز نوشت حرف زد نیلوفر کاشت
 زندگی تر شدن پی در پی
زندگی آب تنی کردن در حوضچه کنون است
رخت ها را بکنیم
آب در یک قدمی است
روشنی را بچشیم
شب یک دهکده را وزن کنیم خواب یک آهو را
 گرمی لانه لک لک را ادرک کنیم
روی قانون چمن پا نگذاریم
در موستان گره ذایقه را باز کنیم
 و دهان را بگشاییم اگر ماه درآمد
و نگوییم که شب چیز بدی است
 و نگوییم که شب تاب ندارد خبر از بینش باغ
 و بیاریم سبد
 ببریم این همه سرخ این همه سبز
صبح ها نان و پنیرک بخوریم
 و بکاریم نهالی سر هر پیچ کلام
و بپاشیم میان دو هجا تخم سکوت
و نخوانیم کتابی که در آن باد نمی اید
 و کتابی که در آن پوست شبنم تر نیست
 و کتابی که در آن یاخته ها بی بعدند
و نخواهیم مگس از سر انگشت طبیعت بپرد
و نخواهیم پلنگ از در خلقت برود بیرون
 و بدانیم اگر کرم نبود زندگی چیزی کم داشت
و اگر خنج نبود لطمه می خورد به قانون درخت
و اگر مرگ نبود دست ما در پی چیزی می گشت
 و بدانیم اگر نور نبود منطق زنده پرواز دگرگون می شد
 و بدانیم که پیش از مرجان خلایی بود در اندیشه دریا ها
و نپرسیم کجاییم
 بو کنیم اطلسی تازه بیمارستان را
و نپرسیم که فواره اقبال کجاست
 و نپرسیم چرا قلب حقیقت آبی است
 و نپرسیم پدرهای پدرها چه نسیمی چه شبی داشته اند
 پشت سرنیست فضایی زنده
پشت سر مرغ نمی خواند
پشت سر باد نمی اید
 پشت سر پنجره سبز صنوبر بسته است
پشت سر روی همه فرفره ها خک نشسته است
 پشت سر خستگی تاریخ است
 پشت سر خاطره ی موج به ساحل صدف سرد سکون می ریزد
لب دریا برویم
 تور در آب بیندازیم
 وبگیریم طراوت را از آب
 ریگی از روی زمین برداریم
 وزن بودن را احساس کنیم
 بد نگوییم به مهتاب اگر تب داریم
دیده ام گاهی در تب ماه می اید پایین
می رسد دست به سقف ملکوت
دیده ام سهره بهتر می خواند
 گاه زخمی که به پا داشته ام
 زیر و بم های زمین را به من آموخته است
گاه در بستر بیماری من حجم گل چند برابر شده است
و فزون تر شده است قطر نارنج شعاع فانوس
و نترسیم از مرگ
 مرگ پایان کبوترنیست
مرگ وارونه یک زنجره نیست
 مرگ در ذهن اقاقی جاری است
مرگ در آب و هوای خوش اندیشه نشیمن دارد
 مرگ در ذات شب دهکده از صبح سخن می گوید
مرگ با خوشه انگور می اید به دهان
مرگ در حنجره سرخ - گلو می خواند
مرگ مسوول قشنگی پر شاپرک است
مرگ گاهی ریحان می چیند
 مرگ گاهی ودکا می نوشد
گاه در سایه نشسته است به ما می نگرد
و همه می دانیم
 ریه های لذت پر کسیژن مرگ است
در نبندیم به روی سخن زنده تقدیر که از پشت چپر های صدا می شنویم
پرده را برداریم
بگذاریم که احساس هوایی بخورد
 بگذاریم بلوغ زیر هر بوته که می خواهد بیتوته کند
بگذاریم غریزه پی بازی برود
 کفش ها رابکند و به دنبال فصول از سر گل ها بپرد
بگذاریم که تنهایی آواز بخواند
 چیز بنویسد
 به خیابان برود
ساده باشیم
ساده باشیم چه در باجه یک بانک چه در زیر درخت
کار مانیست شناسایی راز گل سرخ
کار ما شاید این است
 که در افسون گل سرخ شناور باشیم
پشت دانایی اردو بزنیم
 دست در جذبه یک برگ بشوییم و سر خوان برویم
 صبح ها وقتی خورشید در می اید متولد بشویم
 هیجان ها را پرواز دهیم
 روی ادرک  ‚ فضا ‚ رنگ صدا پنجره گل نم بزنیم
آسمان را بنشانیم میان دو هجای هستی
ریه را از ابدیت پر و خالی بکنیم
بار دانش را از دوش پرستو به زمین بگذاریم
 نام را باز ستانیم از ابر
از چنار از پشه از تابستان
روی پای تر باران به بلندی محبت برویم
در به روی بشر و نور و گیاه و حشره باز کنیم
کار ما شاید این است
 که میان گل نیلوفر و قرن
پی آواز حقیقت بدویم

شهريار

*******************************************************

حيدربابايا سلام

(١) حيدربابا چو ابر شَخَد ،‌ غُرّد آسمان سيلابهاى تُند و خروشان شود روان صف بسته دختران به تماشايش آن زمان بر شوکت و تبار تو بادا سلام من گاهى رَوَد مگر به زبان تو نام من (٢) حيدربابا چو کبکِ تو پَرّد ز روى خاک خرگوشِ زير بوته گُريزد هراسناک باغت به گُل نشسته و گُل کرده جامه چاک ممکن اگر شود ز منِ خسته ياد کن دلهاى غم گرفته ، بدان ياد شاد کن (٣) چون چارتاق را فِکنَد باد نوبهار نوروزگُلى و قارچيچگى گردد آشکار بفشارد ابر پيرهن خود به مَرغزار از ما هر آنکه ياد کند بى گزند باد گو :‌ درد ما چو کوه بزرگ و بلند باد (٤) حيدربابا چو داغ کند پشتت آفتاب رخسار تو بخندد و جوشد ز چشمه آب يک دسته گُل ببند براى منِ خراب بسپار باد را که بيارد به کوى من باشد که بخت روى نمايد به سوى من  (٥) حيدربابا ،‌ هميشه سر تو بلند باد از باغ و چشمه دامن تو فرّه مند باد از بعدِ ما وجود تو دور از گزند باد دنيا همه قضا و قدر ، مرگ ومير شد اين زال کى ز کُشتنِ فرزند سير شد ؟ (٦) حيدربابا ، ‌ز راه تو کج گشت راه من عمرم گذشت و ماند به سويت نگاه من ديگر خبر نشد که چه شد زادگاه من هيچم نظر بر اين رهِ پر پرپيچ و خم نبود هيچم خبر زمرگ و ز هجران و غم نبود (٧) بر حقِّ مردم است جوانمرد را نظر جاى فسوس نيست که عمر است در گذر نامردْ مرد ،‌ عمر به سر مى برد مگر ! در مهر و در وفا ،‌ به خدا ، جاودانه ايم ما را حلال کن ، که غريب آشيانه ايم (٨) ميراَژدَر آن زمان که زند بانگِ دلنشين شور افکند به دهکده ، هنگامه در زمين از بهر سازِ رستمِ عاشق بيا ببين بى اختيار سوى نواها دويدنم چون مرغ پرگشاده بدانجا رسيدنم   (٩) در سرزمينِ شنگل آوا ، سيبِ عاشقان رفتن بدان بهشت و شدن ميهمانِ آن با سنگ ، سيب و بِهْ زدن و ، خوردن آنچنان ! در خاطرم چو خواب خوشى ماندگار شد روحم هميشه بارور از آن ديار شد (١٠) حيدربابا ، قُورى گؤل و پروازِ غازها در سينه ات به گردنه ها سوزِ سازها پاييزِ تو ، بهارِ تو ، در دشتِ نازها چون پرده اى به چشمِ دلم نقش بسته است وين شهريارِ تُست که تنها نشسته است (١١) حيدربابا ، زجادّة شهر قراچمن چاووش بانگ مى زند آيند مرد و زن ريزد ز زائرانِ حَرَم درد جان وتن بر چشمِ اين گداصفتانِ دروغگو نفرين بر اين تمدّنِ بى چشم و آبرو (١٢) شيطان زده است است گول و زِ دِه دور گشته ايم کنده است مهر را ز دل و کور گشته ايم زين سرنوشتِ تيره چه بى نور گشته ايم اين خلق را به جان هم انداخته است ديو خود صلح را نشسته به خون ساخته است ديو   (١٣) هرکس نظر به اشک کند شَر نمى کند انسان هوس به بستن خنجر نمى کند بس کوردل که حرف تو باور نمى کند فردا يقين بهشت ، ‌جهنّم شود به ما ذيحجّه ناگزير ،‌ محرّم شود به ما (١٤) هنگامِ برگ ريزِ خزان باد مى وزيد از سوى کوه بر سرِ دِه ابر مى خزيد با صوت خوش چو شيخ مناجات مى کشيد دلها به لرزه از اثر آن صلاى حق خم مى شدند جمله درختان براى حق (١٥) داشلى بُولاخ مباد پُر از سنگ و خاک و خَس پژمرده هم مباد گل وغنچه يک نَفس از چشمه سارِ او نرود تشنه هيچ کس اى چشمه ، خوش به حال تو کانجا روان شدى چشمى خُمار بر افقِ آسمان شدى (١٦) حيدربابا ،‌ ز صخره و سنگت به کوهسار کبکت به نغمه ، وز پيِ او جوجه رهسپار از برّة سفيد و سيه ، گله بى شمار اى کاش گام مى زدم آن کوه و درّه را مى خواندم آن ترانة « چوپان و برّه » را  (١٧) در پهندشتِ سُولى يِئر ، آن رشک آفتاب جوشنده چشمه ها ز چمنها ،‌ به پيچ و تاب بولاغ اوْتى شناورِ سرسبز روى آب زيبا پرندگان چون از آن دشت بگذرند خلوت کنند و آب بنوشند و بر پرند (١٨) وقتِ درو ،‌ به سنبله چين داسها نگر گويى به زلف شانه زند شانه ها مگر در کشتزار از پىِ مرغان ،‌ شکارگر دوغ است و نان خشک ، غذاى دروگران خوابى سبک ، دوباره همان کارِ بى کران (١٩) حيدربابا ،‌ چو غرصة خورشيد شد نهان خوردند شام خود که بخوابند کودکان وز پشتِ ابر غمزه کند ماه آسمان از غصّه هاى بى حدِ ما قصّه ساز کن چشمان خفته را تو بدان غصّه باز کن (٢٠) قارى ننه چو قصّة شب ساز ميکند کولاک ضربه اى زده ، در باز مى کند با گرگ ، شَنگُلى سخن آغاز مى کند اى کاش بازگشته به دامان کودکى يک گل شکفتمى به گلستان کودکى  (٢١) آن لقمه هاى نوشِ عسل پيشِ عمّه جان خوردن همان و جامه به تن کردنم همان در باغ رفته شعرِ مَتل خواندن آنچنان ! آن روزهاى نازِ خودم را کشيدنم ! چو بى سوار گشته به هر سو دويدنم (٢٢) هَچى خاله به رود کنار است جامه شوى مَمّد صادق به کاهگلِ بام ، کرده روى ما هم دوان ز بام و زِ ديوار ، کو به کوى بازى کنان ز کوچه سرازير مى شديم ما بى غمان ز کوچه مگر سير مى شديم ! (٢٣) آن شيخ و آن اذان و مناجات گفتنش مشدى رحيم و دست يه لبّاده بردنش حاجى على و ديزى و آن سير خوردنش بوديم بر عروسى وخيرات جمله شاد ما را چه غم ز شادى و غم ! هر چه باد باد ! (٢٤) اسبِ مَلِک نياز و وَرَنديل در شکار کج تازيانه مى زد و مى تاخت آن سوار ديدى گرفته گردنه ها را عُقاب وار وه ،‌ دختران چه منظره ها ساز کرده اند ! بر کوره راه پنجره ها باز کرده اند !  (٢٥) حيدربابا‌ ، به جشن عروسى در آن ديار زنها حنا - فتيله فروشند بار بار داماد سيب سرخ زند پيش پاىِ يار مانده به راهِ دخترکانِ تو چشمِ من در سازِ عاشقانِ تو دارم بسى سخن  (٢٦) از عطر پونه ها به لبِ چشمه سارها از هندوانه ، خربزه ، در کشتزارها از سقّز و نبات و از اين گونه بارها مانده است طعم در دهنم با چنان اثر کز روزهاى گمشده ام مى دهد خبر (٢٧) نوروز بود و مُرغ شباويز در سُرود جورابِ يار بافته در دستِ يار بود آويخته ز روزنه ها شالها فرود اين رسم شال و روزنه خود رسم محشرى است ! عيدى به شالِ نامزدان چيز ديگرى است ! (٢٨) با گريه خواستم که همان شب روم به بام شالى گرفته بستم و رفتم به وقتِ شام آويخته ز روزنة خانة غُلام جوراب بست و ديدمش آن شب ز روزنه بگريست خاله فاطمه با ياد خانْ ننه  (٢٩) در باغهاى ميرزامحمد ز شاخسار آلوچه هاى سبز وتُرش ، همچو گوشوار وان چيدنى به تاقچه ها اندر آن ديار صف بسته اند و بر رفِ چشمم نشسته اند صفها به خط خاطره ام خيمه بسته اند (٣٠) نوروز را سرشتنِ گِلهايِ چون طلا با نقش آن طلا در و ديوار در جلا هر چيدنى به تاقچه ها دور از او بلا رنگ حنا و فَنْدُقة دست دختران دلها ربوده از همه کس ، خاصّه مادران (٣١) با پيک بادکوبه رسد نامه و خبر زايند گاوها و پر از شير ، بام و در آجيلِ چارشنبه ز هر گونه خشک و تر آتش کنند روشن و من شرح داستان خود با زبان ترکىِ شيرين کنم بيان : قيزلار دييه ر :‌ « آتيل ماتيل چرشنبه آينا تکين بختيم آچيل چرشنبه » (٣٢) با تخم مرغ هاى گُلى رنگِ پُرنگار با کودکان دهکده مى باختم قِمار ما در قِمار و مادرِ ما هم در انتظار من داشتم بسى گل وقاپِ قمارها از دوستان على و رضا يادگارها  (٣٣) نوروزعلى و کوفتنِ خرمنِ جُوَش پوشال جمع کردنش و رُفتن از نُوَش از دوردستها سگ چوپان و عوعوَش ديدى که ايستاده الاغ از صداى سگ با گوشِ تيز کرده براى بلايِ سگ (٣٤) وقتِ غروب و آمدنِ گلّة دَواب در بندِ ماست کُرّة خرها به پيچ و تاب گلّه رسيده در ده و رفته است آفتاب بر پشتِ کرّه ، کرّه سوارانِ دِه نگر جز گريه چيست حاصل اين کار ؟ بِهْ نگر (٣٥) شبها خروشد آب بهاران به رودبار در سيل سنگ غُرّد و غلتد ز کوهسار چشمانِ گرگ برق زند در شبانِ تار سگها شنيده بويِ وى و زوزه مى کشند گرگان گريخته ، به زمين پوزه مى کشند (٣٦) بر اهل ده شبانِ زمستان بهانه اى است وان کلبة طويله خودش گرمخانه اى است در رقصِ شعله ، گرم شدن خود فسانه اى است سِنجد ميان شبچره با مغز گردکان صحبت چو گرم شد برود تا به آسمان   (٣٧) آمد ز بادکوبه پسرخاله ام شُجا با قامتى کشيده و با صحبتى رسا در بام شد سماور سوقاتيش به پا از بختِ بد عروسى او شد عزاى او آيينه ماند و نامزد و هاى هايِ او (٣٨) چشمانِ ننه قيز به مَثَل آهوى خُتَن رخشنده را سخن چو شکر بود در دهن ترکى سروده ام که بدانند ايلِ من اين عمر رفتنى است ولى نام ماندگار تنها ز نيک و بد مزه در کام ماندگار (٣٩) پيش از بهار تا به زمين تابد آفتاب با کودکان گلولة برفى است در حساب پاروگران به سُرسُرة کوه در شتاب گويى که روحم آمده آنجا ز راه دور چون کبک ،‌ برفگير شده مانده در حضور (٤٠) رنگين کمان ،‌ کلافِ رَسَنهاى پيرزن خورشيد ، روى ابر دهد تاب آن رسَن دندان گرگ پير چو افتاده از دهن از کوره راه گله سرازير مى شود لبريز ديگ و باديه از شير مى شود   (٤١) دندانِ خشم عمّه خديجه به هم فشرد کِز کرد مُلاباقر و در جاى خود فُسرد روشن تنور و ،‌ دود جهان را به کام بُرد قورى به روى سيخ تنور آمده به جوش در توى ساج ، گندم بوداده در خروش (٤٢) جاليز را به هم زده در خانه برده ايم در خانه ها به تخته - طبقها سپرده ايم از ميوه هاى پخته و ناپخته خورده ايم تخم کدوى تنبل و حلوايى و لبو خوردن چنانکه پاره شود خُمره و سبو (٤٣) از ورزغان رسيده گلابى فروشِ ده از بهر اوست اين همه جوش و خروشِ ده دنياى ديگرى است خريد و فروش ده ما هم شنيده سوى سبدها دويده ايم گندم بداده ايم و گلابى خريده ايم (٤٤) مهتاب بود و با تقى آن شب کنار رود من محو ماه و ماه در آن آب غرق بود زان سوى رود ، نور درخشيد و هر دو زود گفتيم آى گرگ ! و دويديم سوى ده چون مرغ ترس خورده پريديم توى ده   (٤٥) حيدربابا ، درخت تو شد سبز و سربلند ليک آن همه جوانِ تو شد پير و دردمند گشتند برّه هاى فربه تو لاغر و نژند خورشيد رفت و سايه بگسترد در جهان چشمانِ گرگها بدرخشيد آن زمان (٤٦) گويند روشن است چراغ خداى ده داير شده است چشمة مسجد براى ده راحت شده است کودک و اهلِ سراى ده منصور خان هميشه توانمند و شاد باد در سايه عنايت حق زنده ياد باد ! (٤٧) حيدربابا ، بگوى که ملاى ده کجاست ؟ آن مکتب مقدّسِ بر پايِ ده کجاست ؟ آن رفتنش به خرمن و غوغاى ده کجاست ؟ از من به آن آخوند گرامى سلام باد ! عرض ارادت و ادبم در کلام باد ! (٤٨) تبريز بوده عمّه و سرگرم کار خويش ما بى خبر ز عمّه و ايل و تبار خويش برخيز شهريار و برو در ديار خويش بابا بمرد و خانة ما هم خراب شد هر گوسفندِ گم شده ، شيرش برآب شد  (٤٩) دنيا همه دروغ و فسون و فسانه شد کشتيّ عمر نوح و سليمان روانه شد ناکام ماند هر که در اين آشيانه شد بر هر که هر چه داده از او ستانده است نامى تهى براى فلاطون بمانده است (٥٠) حيدربابا ، گروه رفيقان و دوستان برگشته يک يک از من و رفتند بى نشان مُرد آن چراغ و چشمه بخشکيد همچنان خورشيد رفت روى جهان را گرفت غم دنيا مرا خرابة شام است دم به دم (٥١) قِپچاق رفتم آن شب من با پسر عمو اسبان به رقص و ماه درآمد ز روبرو خوش بود ماهتاب در آن گشتِ کو به کو اسب کبودِ مش ممى خان رقص جنگ کرد غوغا به کوه و درّه صداى تفنگ کرد (٥٢) در درّة قَره کوْل و در راه خشگناب در صخره ها و کبک گداران و بندِ آب کبکانِ خالدار زرى کرده جاى خواب زانجا چو بگذريد زمينهاى خاک ماست اين قصّه ها براى همان خاکِ پاک ماست   (٥٣) امروز خشگناب چرا شد چنين خراب ؟ با من بگو : که مانده ز سادات خشگناب ؟ اَمير غفار کو ؟‌ کجا هست آن جناب ؟ آن برکه باز پر شده از آبِ چشمه سار ؟ يا خشک گشته چشمه و پژمرده کشتزار ؟ (٥٤) آميرغفار سرورِ سادات دهر بود در عرصه شکار شهان نيک بهر بود با مَرد شَهد بود و به نامرد زهر بود لرزان براى حقِّ ستمديدگان چو بيد چون تيغ بود و دست ستمکار مى بريد (٥٥) مير مصطفى و قامت و قدّ کشيده اش آن ريش و هيکل چو تولستوى رسيده اش شکّر زلب بريزد و شادى ز ديده اش او آبرو عزّت آن خشگناب بود در مسجد و مجالس ما آفتاب بود (٥٦) مجدالسّادات خندة خوش مى زند چو باغ چون ابر کوهسار بغُرّد به باغ و راغ حرفش زلال و روشن چون روغن چراغ با جَبهتِ گشاده ، خردمند ديه بود چشمان سبز او به زمرّد شبيه بود   (٥٧) آن سفره هاى باز پدر ياد کردنى است آن ياريش به ايل من انشا کردنى است روحش به ياد نيکى او شاد کردنى است وارونه گشت بعدِ پدر کار روزگار خاموش شد چراغ محبت در اين ديار (٥٨) بشنو ز ميرصالح و ديوانه بازيش سيد عزيز و شاخسى و سرفرازيش ميرممّد و نشستن و آن صحنه سازيش امروز گفتنم همه افسانه است و لاف بگذشت و رفت و گم شد و نابود ، بى گزاف (٥٩) بشنو ز مير عبدل و آن وسمه بستنش تا کُنج لب سياهى وسمه گسستنش از بام و در نگاهش و رعنا نشستنش شاه عبّاسين دوْربوْنى ، يادش بخير ! خشگنابين خوْش گوْنى ، يادش بخير ! (٦٠) عمّه ستاره نازک را بسته در تنور هر دم رُبوده قادر از آنها يکى به روز چون کُرّه اسب تاخته و خورده دور دور آن صحنة ربودنِ نان خنده دار بود سيخ تنور عمّه عجب ناگوار بود !   (٦١) گويند مير حيدرت اکنون شده است پير برپاست آن سماور جوشانِ دلپذير شد اسبْ پير و ، مى جَوَد از آروارِ زير ابرو فتاده کُنج لب و گشته گوش کر بيچاره عمّه هوش ندارد به سر دگر (٦٢) مير عبدل آن زمان که دهن باز مى کند عمّه خانم دهن کجى آغاز مى کند با جان ستان گرفتنِ جان ساز مى کند تا وقت شام و خوابِ شبانگاه مى رسد شوخى و صلح و دوستى از راه مى رسد (٦٣) فضّه خانم گُزيدة گلهاى خشگناب يحيى ، غلامِ دختر عمو بود در حساب رُخساره نيز بود هنرمند و کامياب سيد حسين ز صالح تقليد مى کند با غيرت است جعفر و تهديد مى کند (٦٤) از بانگ گوسفند و بز و برّه و سگان غوغا به پاست صبحدمان ، آمده شبان در بندِ شير خوارة خود هست عمّه جان بيرون زند ز روزنه دود تَنورها از نانِ گرم و تازه دَمَد خوش بَخورها   (٦٥) پرواز دسته دستة زيبا کبوتران گويى گشاده پردة زرّين در آسمان در نور ، باز و بسته شود پرده هر زمان در اوج آفتاب نگر بر جلال کوه زيبا شود جمال طبيعت در آن شکوه (٦٦) گر کاروان گذر کند از برفِ پشت کوه شب راه گم کند به سرازيرى ، ‌آن گروه باشم به هر کجاى ، ز ايرانِ پُرشُکوه چشمم بيابد اينکه کجا هست کاروان آيد خيال و سبقت گيرد در آن ميان (٦٧) اى کاش پشتِ دامْ قَيَه ، از صخره هاى تو مى آمدم که پرسم از او ماجراى تو بينم چه رفته است و چه مانده براى تو روزى چو برفهاى تو با گريه سر کنم دلهاى سردِ يخ زده را داغتر کنم (٦٨) خندان شده است غنچة گل از براى دل ليکن چه سود زان همه ،‌ خون شد غذاى دل زندانِ زندگى شده ماتم سراى دل کس نيست تا دريچة اين قلعه وا کند زين تنگنا گريزد و خود را رها کند (٦٩) حيدربابا ، تمام جهان غم گرفته است وين روزگارِ ما همه ماتم گرفته است اى بد کسى که که دست کسان کم گرفته است نيکى برفت و در وطنِ غير لانه کرد بد در رسيد و در دل ما آشيانه کرد (٧٠) آخر چه شد بهانة نفرين شده فلک ؟ زين گردش زمانه و اين دوز و اين کلک ؟ گو اين ستاره ها گذرد جمله زين اَلَک بگذار تا بريزد و داغان شود زمين در پشت او نگيرد شيطان دگر کمين (٧١) اى کاش مى پريدم با باد در شتاب اى کاش مى دويدم همراه سيل و آب با ايل خود گريسته در آن ده خراب مى ديدم از تبار من آنجا که مانده است ؟ وين آيه فراق در آنجا که خوانده است ؟ (٧٢) من هم به چون تو کوه بر افکنده ام نَفَس فرياد من ببر به فلک ، دادِ من برس بر جُغد هم مباد چنين تنگ اين قفس در دام مانده شيرى و فرياد مى کند دادى طَلب ز مردمِ بيداد مى کند  (٧٣) تا خون غيرت تو بجوشد ز کوهسار تا پَر گرفته باز و عقابت در آن کنار با تخته سنگهايت به رقصند و در شکار برخيز و نقش همّت من در سما نگر برگَرد و قامتم به سرِ دارها نگر (٧٤) دُرنا ز آسمان گذرد وقت شامگاه کوْراوْغلى در سياهى شب مى کند نگاه قيرآتِ او به زين شده و چشم او به راه من غرق آرزويم و آبم نمى برد ايوَز تا نيايد خوابم نمى برد (٧٥) مردانِ مرد زايد از چون تو کوهِ نور نامرد را بگير و بکن زير خاکِ گور چشمانِ گرگِ گردنه را کور کن به زور بگذار برّه هاى تو آسوده تر چرند وان گلّه هاى فربه تو دُنبه پرورند (٧٦) حيدربابا ، دلِ تو چو باغِ تو شاد باد ! شَهد و شکر به کام تو ، عمرت زياد باد ! وين قصّه از حديث من و تو به ياد باد ! گو شاعرِ سخنورِ من ، شهريارِ من عمرى است مانده در غم و دور از ديارِ من

(١) حيدربابا ، ايلديريملار شاخاندا سئللر ، سولار ، شاققيلدييوب آخاندا قيزلار اوْنا صف باغلييوب باخاندا سلام اولسون شوْکتوْزه ، ائلوْزه ! منيم دا بير آديم گلسين ديلوْزه (٢) حيدربابا ، کهليک لروْن اوچاندا کوْل ديبينَّن دوْشان قالخوب ، قاچاندا باخچالارون چيچکلنوْب ، آچاندا بيزدن ده بير موْمکوْن اوْلسا ياد ائله آچيلميان اوْرکلرى شاد ائله (٣) بايرام يئلى چارداخلارى ييخاندا نوْروز گوْلى ، قارچيچکى ، چيخاندا آغ بولوتلار کؤينکلرين سيخاندا بيزدن ده بير ياد ائلييه ن ساغ اوْلسون دردلريميز قوْى ديّکلسين ، داغ اوْلسون (٤) حيدربابا ، گوْن دالووى داغلاسين ! اوْزوْن گوْلسوْن ، بولاخلارون آغلاسين ! اوشاخلارون بير دسته گوْل باغلاسين ! يئل گلنده ، وئر گتيرسين بويانا بلکه منيم ياتميش بختيم اوْيانا    (٥) حيدربابا ،‌ سنوْن اوْزوْن آغ اوْلسون ! دؤرت بير يانون بولاغ اوْلسون باغ اوْلسون ! بيزدن سوْرا سنوْن باشون ساغ اوْلسون دوْنيا قضوْ-قدر ، اؤلوْم-ايتيمدى دوْنيا بوْيى اوْغولسوزدى ، يئتيمدى (٦) حيدربابا ، يوْلوم سنَّن کج اوْلدى عؤمروْم کئچدى ، گلممه ديم ، گئج اوْلدى هئچ بيلمه ديم گؤزللروْن نئج اوْلدى بيلمزيديم دؤنگه لر وار ،‌ دؤنوْم وار ايتگين ليک وار ، آيريليق وار ، اوْلوْم وار (٧) حيدربابا ، ايگيت اَمَک ايتيرمز عؤموْر کئچر ، افسوس بَرَه بيتيرمز نامرد اوْلان عؤمرى باشا يئتيرمز بيزد ، واللاه ، اونوتماريق سيزلرى گؤرنمسک حلال ائدوْن بيزلرى (٨) حيدربابا ، ميراژدر سَسلننده کَند ايچينه سسدن - کوْيدن دوْشنده عاشيق رستم سازين ديللنديرنده يادوندادى نه هؤلَسَک قاچارديم قوشلار تکين قاناد آچيب اوچارديم   (٩) شنگيل آوا يوردى ، عاشيق آلماسى گاهدان گئدوب ، اوْردا قوْناق قالماسى داش آتماسى ، آلما ،‌ هيوا سالماسى قاليب شيرين يوخى کيمين ياديمدا اثر قويوب روحومدا ، هر زاديمدا (١٠) حيدربابا ، قورى گؤلوْن قازلارى گديکلرين سازاخ چالان سازلارى کَت کؤشنين پاييزلارى ، يازلارى بير سينما پرده سى دير گؤزوْمده تک اوْتوروب ، سئير ائده رم اؤزوْمده (١١) حيدربابا ،‌ قره چمن جاداسى چْووشلارين گَلَر سسى ، صداسى کربليا گئدنلرين قاداسى دوْشسون بو آج يوْلسوزلارين گؤزوْنه تمدّونون اويدوخ يالان سؤزوْنه (١٢) حيدربابا ، شيطان بيزى آزديريب محبتى اوْرکلردن قازديريب قره گوْنوْن سرنوشتين يازديريب ساليب خلقى بير-بيرينن جانينا باريشيغى بلشديريب قانينا   (١٣) گؤز ياشينا باخان اوْلسا ، قان آخماز انسان اوْلان بئلينه تاخماز آمما حئييف کوْر توتدوغون بوراخماز بهشتيميز جهنّم اوْلماقدادير ! ذى حجّه ميز محرّم اوْلماقدادير ! (١٤) خزان يئلى يارپاخلارى تؤکنده بولوت داغدان يئنيب ، کنده چؤکنده شيخ الاسلام گؤزل سسين چکنده نيسگيللى سؤز اوْرکلره دَيَردى آغاشلار دا آللاها باش اَيَردى    (١٥) داشلى بولاخ داش-قومونان دوْلماسين ! باخچالارى سارالماسين ، سوْلماسين ! اوْردان کئچن آتلى سوسوز اولماسين ! دينه : بولاخ ، خيرون اوْلسون آخارسان افقلره خُمار-خُمار باخارسان (١٦) حيدر بابا ، داغين ، داشين ، سره سى کهليک اوْخور ، داليسيندا فره سى قوزولارين آغى ، بوْزى ، قره سى بير گئديديم داغ-دره لر اوزونى اوْخويئديم‌ : « چوْبان ، قيتر قوزونى »  (١٧) حيدر بابا ، سولى يئرين دوْزوْنده بولاخ قئنير چاى چمنين گؤزونده بولاغ اوْتى اوْزَر سويون اوْزوْنده گؤزل قوشلار اوْردان گليب ، گئچللر خلوتليوْب ، بولاخدان سو ايچللر (١٨) بىچين اوْستى ، سونبول بيچن اوْراخلار ايله بيل کى ، زوْلفى دارار داراخلار شکارچيلار بيلديرچينى سوْراخلار بيچين چيلر آيرانلارين ايچللر بيرهوشلانيب ، سوْننان دوروب ، بيچللر (١٩) حيدربابا ، کندين گوْنى باتاندا اوشاقلارون شامين ئييوب ، ياتاندا آى بولوتدان چيخوب ، قاش-گؤز آتاندا بيزدن ده بير سن اوْنلارا قصّه ده قصّه ميزده چوخلى غم و غصّه ده  (٢٠) قارى ننه گئجه ناغيل دييَنده کوْلک قالخيب ، قاپ-باجانى دؤيَنده قورد گئچينين شنگوْلوْسون يينده من قاييديب ، بيرده اوشاق اوْلئيديم بير گوْل آچيب ، اوْندان سوْرا سوْلئيديم   (٢١) عمّه جانين بال بلله سين ييه رديم سوْننان دوروب ، اوْس دوْنومى گييه رديم باخچالاردا تيرينگَنى دييه رديم آى اؤزومى اوْ ازديرن گوْنلريم ! آغاج مينيپ ، آت گزديرن گوْنلريم ! (٢٢) هَچى خالا چايدا پالتار يوواردى مَمَد صادق داملارينى سوواردى هئچ بيلمزديک داغدى ، داشدى ، دوواردى هريان گلدى شيلاغ آتيب ، آشارديق آللاه ، نه خوْش غمسيز-غمسيز ياشارديق (٢٣) شيخ الاسلام مُناجاتى دييه ردى مَشَدرحيم لبّاده نى گييه ردى مشْدآجلى بوْز باشلارى ييه ردى بيز خوْشودوق خيرات اوْلسون ، توْى اوْلسون فرق ائلَمَز ، هر نوْلاجاق ، قوْى اولسون (٢٤) ملک نياز ورنديلين سالاردى آتين چاپوپ قئيقاجيدان چالاردى قيرقى تکين گديک باشين آلاردى دوْلائيا قيزلار آچيپ پنجره پنجره لرده نه گؤزل منظره !     (٢٥) حيدربابا ، کندين توْيون توتاندا قيز-گلينلر ، حنا-پيلته ساتاندا بيگ گلينه دامنان آلما آتاندا منيم ده اوْ قيزلاروندا گؤزوم وار عاشيقلارين سازلاريندا سؤزوم وار (٢٦) حيدربابا ، بولاخلارين يارپيزى بوْستانلارين گوْل بَسَرى ، قارپيزى چرچيلرين آغ ناباتى ، ساققيزى ايندى ده وار داماغيمدا ، داد وئرر ايتگين گئدن گوْنلريمدن ياد وئرر (٢٧) بايراميدى ، گئجه قوشى اوخوردى آداخلى قيز ، بيگ جوْرابى توْخوردى هرکس شالين بير باجادان سوْخوردى آى نه گؤزل قايدادى شال ساللاماق ! بيگ شالينا بايرامليغين باغلاماق ! (٢٨) شال ايسته ديم منده ائوده آغلاديم بير شال آليب ، تئز بئليمه باغلاديم غلام گيله قاشديم ، شالى ساللاديم فاطمه خالا منه جوراب باغلادى خان ننه مى يادا ساليب ، آغلادى  (٢٩) حيدربابا ، ميرزَممدين باخچاسى باخچالارين تورشا-شيرين آلچاسى گلينلرين دوْزمه لرى ، طاخچاسى هى دوْزوْلر گؤزلريمين رفينده خيمه وورار خاطره لر صفينده (٣٠) بايرام اوْلوب ، قيزيل پالچيق اَزَللر ناققيش ووروب ، اوتاقلارى بَزَللر طاخچالارا دوْزمه لرى دوْزللر قيز-گلينين فندقچاسى ، حناسى هَوَسله نر آناسى ، قايناناسى (٣١) باکى چى نين سؤزى ، سوْوى ، کاغيذى اينکلرين بولاماسى ، آغوزى چرشنبه نين گيردکانى ، مويزى قيزلار دييه ر : « آتيل ماتيل چرشنبه آينا تکين بختيم آچيل چرشنبه »  (٣٢) يومورتانى گؤيچک ، گوللى بوْيارديق چاققيشديريب ، سينانلارين سوْيارديق اوْيناماقدان بيرجه مگر دوْيارديق ؟ على منه ياشيل آشيق وئرردى ارضا منه نوروزگوْلى درردى  (٣٣) نوْروز على خرمنده وَل سوْرردى گاهدان يئنوب ، کوْلشلرى کوْرردى داغدان دا بير چوْبان ايتى هوْرردى اوندا ، گؤردن ، اولاخ اياخ ساخلادى داغا باخيب ، قولاخلارين شاخلادى (٣٤) آخشام باشى ناخيرينان گلنده قوْدوخلارى چکيب ، ووراديق بنده ناخير گئچيب ، گئديب ، يئتنده کنده حيوانلارى چيلپاق مينيب ، قوْوارديق سؤز چيخسايدى ، سينه گريب ، سوْوارديق (٣٥) ياز گئجه سى چايدا سولار شاريلدار داش-قَيه لر سئلده آشيب خاريلدار قارانليقدا قوردون گؤزى پاريلدار ايتر ، گؤردوْن ، قوردى سئچيب ، اولاشدى قورددا ، گؤردوْن ، قالخيب ، گديکدن آشدى (٣٦) قيش گئجه سى طؤله لرين اوْتاغى کتليلرين اوْتوراغى ، ياتاغى بوخاريدا يانار اوْتون ياناغى شبچره سى ، گيردکانى ، ايده سى کنده باسار گوْلوْب - دانيشماق سسى   (٣٧) شجاع خال اوْغلونون باکى سوْقتى دامدا قوران سماوارى ، صحبتى ياديمدادى شسلى قدى ، قامتى جؤنممه گين توْيى دؤندى ، ياس اوْلدى ننه قيزين بخت آيناسى کاس اوْلدى (٣٨) حيدربابا ، ننه قيزين گؤزلرى رخشنده نين شيرين-شيرين سؤزلرى ترکى دئديم اوْخوسونلار اؤزلرى بيلسينلر کى ، آدام گئدر ، آد قالار ياخشى-پيسدن آغيزدا بير داد قالار (٣٩) ياز قاباغى گوْن گوْنئيى دؤيَنده کند اوشاغى قار گوْلله سين سؤيَنده کوْرکچى لر داغدا کوْرک زوْيَنده منيم روحوم ، ايله بيلوْن اوْردادور کهليک کيمين باتيب ، قاليب ، قاردادور   (٤٠) قارى ننه اوزاداندا ايشينى گوْن بولوتدا اَييرردى تشينى قورد قوْجاليب ، چکديرنده ديشينى سوْرى قالخيب ، دوْلائيدان آشاردى بايدالارين سوْتى آشيب ، داشاردى   (٤١) خجّه سلطان عمّه ديشين قيساردى ملا باقر عم اوغلى تئز ميساردى تندير يانيب ، توْسسى ائوى باساردى چايدانيميز ارسين اوْسته قايناردى قوْورقاميز ساج ايچينده اوْيناردى (٤٢) بوْستان پوْزوب ، گتيررديک آشاغى دوْلدوريرديق ائوده تاختا-طاباغى تنديرلرده پيشيررديک قاباغى اؤزوْن ئييوْب ، توخوملارين چيتدارديق چوْخ يئمکدن ، لاپ آز قالا چاتدارديق (٤٣) ورزغان نان آرموت ساتان گلنده اوشاقلارين سسى دوْشردى کنده بيزده بوياننان ائشيديب ، بيلنده شيللاق آتيب ، بير قيشقريق سالارديق بوغدا وئريب ، آرموتلاردان آلارديق (٤٤) ميرزاتاغى نان گئجه گئتديک چايا من باخيرام سئلده بوْغولموش آيا بيردن ايشيق دوْشدى اوْتاى باخچايا اى واى دئديک قورددى ، قئيتديک قاشديق هئچ بيلمه ديک نه وقت کوْللوکدن آشديق   (٤٥) حيدربابا ، آغاجلارون اوجالدى آمما حئييف ، جوانلارون قوْجالدى توْخليلارون آريخلييب ، آجالدى کؤلگه دؤندى ، گوْن باتدى ، قاش قَرَلدى قوردون گؤزى قارانليقدا بَرَلدى (٤٦) ائشيتميشم يانير آللاه چيراغى داير اوْلوب مسجديزوْن بولاغى راحت اوْلوب کندين ائوى ، اوشاغى منصورخانين الي-قوْلى وار اوْلسون هاردا قالسا ، آللاه اوْنا يار اوْلسون (٤٧) حيدربابا ، ملا ابراهيم وار ، يا يوْخ ؟ مکتب آچار ، اوْخور اوشاقلار ، يا يوْخ ؟ خرمن اوْستى مکتبى باغلار ،‌ يا يوْخ ؟ مندن آخوندا يتيررسن سلام ادبلى بير سلامِ مالاکلام (٤٨) خجّه سلطان عمّه گئديب تبريزه آمما ، نه تبريز ، کى گلممير بيزه بالام ، دورون قوْياخ گئداخ ائمميزه آقا اؤلدى ، تو فاقيميز داغيلدى قوْيون اوْلان ، ياد گئدوْبَن ساغيلدى   (٤٩) حيدربابا ، دوْنيا يالان دوْنيادى سليماننان ، نوحدان قالان دوْنيادى اوغول دوْغان ، درده سالان دوْنيادى هر کيمسَيه هر نه وئريب ، آليبدى افلاطوننان بير قورى آد قاليبدى (٥٠) حيدربابا ، يار و يولداش دؤندوْلر بير-بير منى چؤلده قوْيوب ، چؤندوْلر چشمه لريم ، چيراخلاريم ، سؤندوْلر يامان يئرده گؤن دؤندى ، آخشام اوْلدى دوْنيا منه خرابه شام اوْلدى (٥١) عم اوْغلينان گئدن گئجه قيپچاغا آى کى چيخدى ، آتلار گلدى اوْيناغا ديرماشيرديق ، داغلان آشيرديق داغا مش ممى خان گؤى آتينى اوْيناتدى تفنگينى آشيردى ، شاققيلداتدى (٥٢) حيدربابا ، قره کوْلون دره سى خشگنابين يوْلى ، بندى ، بره سى اوْردا دوْشَر چيل کهليگين فره سى اوْردان گئچر يوردوموزون اؤزوْنه بيزده گئچک يوردوموزون سؤزوْنه   (٥٣) خشگنابى يامان گوْنه کيم ساليب ؟ سيدلردن کيم قيريليب ، کيم قاليب ؟ آميرغفار دام-داشينى کيم آليب ؟ بولاخ گنه گليب ، گؤلى دوْلدورور ؟ ياقورويوب ، باخچالارى سوْلدورور ؟ (٥٤) آمير غفار سيدلرين تاجييدى شاهلار شکار ائتمه سى قيقاجييدى مَرده شيرين ، نامرده چوْخ آجييدى مظلوملارين حقّى اوْسته اَسَردى ظالم لرى قيليش تکين کَسَردى (٥٥) مير مصطفا دايى ، اوجابوْى بابا هيکللى ،ساققاللى ، توْلستوْى بابا ائيلردى ياس مجلسينى توْى بابا خشگنابين آبروسى ، اَردَمى مسجدلرين ، مجلسلرين گؤرکَمى (٥٦) مجدالسّادات گوْلردى باغلارکيمى گوْروْلدردى بولوتلى داغلارکيمى سؤز آغزيندا اريردى ياغلارکيمى آلنى آچيق ، ياخشى درين قاناردى ياشيل گؤزلر چيراغ تکين ياناردى   (٥٧) منيم آتام سفره لى بير کيشييدى ائل اليندن توتماق اوْنون ايشييدى گؤزللرين آخره قالميشييدى اوْننان سوْرا دؤنرگه لر دؤنوْبلر محبّتين چيراخلارى سؤنوْبلر (٥٨) ميرصالحين دلى سوْلوق ائتمه سى مير عزيزين شيرين شاخسِى گئتمه سى ميرممّدين قورولماسى ، بيتمه سى ايندى دئسک ، احوالاتدى ، ناغيلدى گئچدى ، گئتدى ، ايتدى ، باتدى ، داغيلدى (٥٩) مير عبدوْلوْن آيناداقاش ياخماسى جؤجيلريندن قاشينين آخماسى بوْيلانماسى ، دام-دوواردان باخماسى شاه عبّاسين دوْربوْنى ، يادش بخير ! خشگنابين خوْش گوْنى ، يادش بخير ! (٦٠) ستاره عمّه نزيک لرى ياپاردى ميرقادر ده ، هر دم بيرين قاپاردى قاپيپ ، يئيوْب ، دايچاتکين چاپاردى گوْلمه ليدى اوْنون نزيک قاپپاسى عمّه مينده ارسينينين شاپپاسى   (٦١) حيدربابا ، آمير حيدر نئينيوْر ؟ يقين گنه سماوارى قئينيوْر داى قوْجاليب ، آلت انگينن چئينيوْر قولاخ باتيب ، گؤزى گيريب قاشينا يازيق عمّه ، هاوا گليب باشينا (٦٢) خانم عمّه ميرعبدوْلوْن سؤزوْنى ائشيدنده ، ايه ر آغز-گؤزوْنى مَلْکامِدا وئرر اوْنون اؤزوْنى دعوالارين شوخلوغيلان قاتاللار اتى يئيوْب ، باشى آتيب ، ياتاللار (٦٣) فضّه خانم خشگنابين گوْلييدى آميريحيا عمقزينون قولييدى رُخساره آرتيستيدى ، سؤگوْلييدى سيّد حسين ، مير صالحى يانسيلار آميرجعفر غيرتلى دير ، قان سالار (٦٤) سحر تئزدن ناخيرچيلار گَلَردى قوْيون-قوزى دام باجادا مَلَردى عمّه جانيم کؤرپه لرين بَلَردى تنديرلرين قوْزاناردى توْسيسى چؤرکلرين گؤزل اييى ، ايسيسى    (٦٥) گؤيرچينلر دسته قالخيب ، اوچاللار گوْن ساچاندا ، قيزيل پرده آچاللار قيزيل پرده آچيب ، ييغيب ، قاچاللار گوْن اوجاليب ، آرتارداغين جلالى طبيعتين جوانلانار جمالى (٦٦) حيدربابا ، قارلى داغلار آشاندا گئجه کروان يوْلون آزيب ، چاشاندا من هارداسام ، تهراندا يا کاشاندا اوزاقلاردان گؤزوم سئچر اوْنلارى خيال گليب ، آشيب ، گئچر اوْنلارى (٦٧) بير چيخئيديم دام قيه نين داشينا بير باخئيديم گئچميشينه ، ياشينا بير گورئيديم نه لر گلميش باشينا منده اْونون قارلاريلان آغلارديم قيش دوْندوران اوْرکلرى داغلارديم (٦٨) حيدربابا ، گوْل غنچه سى خنداندى آمما حئيف ، اوْرک غذاسى قاندى زندگانليق بير قارانليق زينداندى بو زيندانين دربچه سين آچان يوْخ بو دارليقدان بيرقورتولوب ، قاچان يوْخ   (٦٩) حيدربابا گؤيلر بوْتوْن دوماندى گونلريميز بير-بيريندن ياماندى بير-بيروْزدن آيريلمايون ، آماندى ياخشيليغى اليميزدن آليبلار ياخشى بيزى يامان گوْنه ساليبلار (٧٠) بير سوْروشون بو قارقينميش فلکدن نه ايستيوْر بو قوردوغى کلکدن ؟ دينه گئچيرت اولدوزلارى الکدن قوْى تؤکوْلسوْن ، بو يئر اوْزى داغيلسين بو شيطانليق قورقوسى بير ييغيلسين (٧١) بير اوچئيديم بو چيرپينان يئلينن باغلاشئيديم داغدان آشان سئلينن آغلاشئيديم اوزاق دوْشَن ائلينن بير گؤرئيديم آيريليغى کيم سالدى اؤلکه ميزده کيم قيريلدى ، کيم قالدى (٧٢) من سنون تک داغا سالديم نَفَسى سنده قئيتر ، گوْيلره سال بوسَسى بايقوشوندا دار اوْلماسين قفسى بوردا بير شئر داردا قاليب ، باغيرير مروّت سيز انسانلارى چاغيرير   (٧٣) حيدربابا ، غيرت قانون قاينارکن قره قوشلار سنَّن قوْپوپ ، قالخارکن اوْ سيلديريم داشلارينان اوْينارکن قوْزان ، منيم همّتيمى اوْردا گؤر اوردان اَييل ، قامتيمى داردا گؤر (٧٤) حيدربابا . گئجه دورنا گئچنده کوْراوْغلونون گؤزى قارا سئچنده قير آتينى مينيب ، کسيب ، بيچنده منده بوردان تئز مطلبه چاتمارام ايوز گليب ، چاتميونجان ياتمارام (٧٥) حيدربابا ، مرد اوْغوللار دوْغگينان نامردلرين بورونلارين اوْغگينان گديکلرده قوردلارى توت ، بوْغگينان قوْى قوزولار آيين-شايين اوْتلاسين قوْيونلارون قويروقلارين قاتلاسين (٧٦) حيدربابا ، سنوْن گؤيلوْن شاد اوْلسون دوْنيا وارکن ، آغزون دوْلى داد اوْلسون سنَّن گئچن تانيش اوْلسون ، ياد اوْلسون دينه منيم شاعر اوْغلوم شهريار بير عمر دوْر غم اوْستوْنه غم قالار

اخوان ثالث

اخوان ثالث

---

 زمستان

سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت
سرها در گریبان است
کسی سر بر نیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران را
نگه جز پیش پا را دید ، نتواند
که ره تاریک و لغزان است
وگر دست محبت سوی کسی یازی
 به کراه آورد دست از بغل بیرون
 که سرما سخت سوزان است
نفس ، کز گرمگاه سینه می اید برون ، ابری شود تاریک
 چو دیدار ایستد در پیش چشمانت
نفس کاین است ، پس دیگر چه داری چشم
ز چشم دوستان دور یا نزدیک ؟
 مسیحای جوانمرد من ! ای ترسای پیر پیرهن چرکین
هوا بس ناجوانمردانه سرد است ... ای
دمت گرم و سرت خوش باد
سلامم را تو پاسخ گوی ، در بگشای
منم من ، میهمان هر شبت ، لولی وش مغموم
منم من ، سنگ تیپاخورده ی رنجور
 منم ، دشنام پس آفرینش ، نغمه ی ناجور
نه از رومم ، نه از زنگم ، همان بیرنگ بیرنگم
بیا بگشای در ، بگشای ، دلتنگم
حریفا ! میزبانا ! میهمان سال و ماهت پشت در چون موج می لرزد
 تگرگی نیست ، مرگی نیست
صدایی گر شنیدی ، صحبت سرما و دندان است
من امشب آمدستم وام بگزارم
 حسابت را کنار جام بگذارم
چه می گویی که بیگه شد ، سحر شد ، بامداد آمد ؟
فریبت می دهد ، بر آسمان این سرخی بعد از سحرگه نیست
حریفا ! گوش سرما برده است این ، یادگار سیلی سرد زمستان است
و قندیل سپهر تنگ میدان ، مرده یا زنده
به تابوت ستبر ظلمت نه توی مرگ اندود ، پنهان است
حریفا ! رو چراغ باده را بفروز ، شب با روز یکسان است
سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت
هوا دلگیر ، درها بسته ، سرها در گریبان ، دستها پنهان
نفسها ابر ، دلها خسته و غمگین
درختان اسکلتهای بلور آجین
زمین دلمرده ، سقف آسمان کوتاه
غبار آلوده مهر و ماه
زمستان است

شريعتي

*************************************************************

وقتی كبوتری شروع به معاشرت با كلاغها می كند پرهایش سفید می ماند، ولی قلبش سیاه میشود. دوست داشتن كسی كه لایق دوست داشتن نیست اسراف محبت است ( دكتر علی شریعتی)

***************************

دل های بزرگ و احساس های بلند، عشق های زیبا و پرشكوه می آفرینند ( دكتر علی شریعتی )

***************************

اما چه رنجی است لذت ها را تنها بردن و چه زشت است زیبایی ها را تنها دیدن و چه بدبختی آزاردهنده ای است تنها خوشبخت بودن! در بهشت تنها بودن سخت تر از كویر است ( دكتر علی شریعتی )

***************************

اكنون تو با مرگ رفته ای و من اینجا تنها به این امید دم میزنم كه با هر نفس گامی به تو نزدیك تر میشوم . این زندگی من است (دكتر علی شریعتی)

***************************

وقتی خواستم زندگی کنم، راهم را بستند.وقتی خواستم ستایش کنم، گفتند خرافات است.وقتی خواستم عاشق شوم گفتند دروغ است.وقتی خواستم گریستن، گفتند دروغ است.وقتی خواستم خندیدن، گفتند دیوانه است.دنیا را نگه دارید، میخواهم پیاده شوم (دكتر علی شریعتی)

***************************

اگر قادر نیستی خود را بالا ببری همانند سیب باش تا با افتادنت اندیشه‌ای را بالا ببری (دكتر علی شریعتی)

***************************

به سه چیز تکیه نکن ، غرور، دروغ و عشق.آدم با غرور می تازد،با دروغ می بازد و با عشق می میرد (دكتر علی شریعتی)